Ο αρνητικός αντίκτυπος που έχουν οι αρνητικοί χαρακτηρισμοί στον ψυχισμό του παιδιού είναι πλέον ευρέως γνωστός. Ετικέτες όπως «ανόητος», «τεμπέλα», «υπερκινητική» ή «χειριστικός» μπορεί να έχουν εξαιρετικά βλαβερές συνέπειες στην αυτοεκτίμηση του παιδιού και, κατ’ επέκταση, στον τρόπο που το αντιλαμβάνεται και το αντιμετωπίζει ο περίγυρός του. Έχει παρατηρηθεί επανειλημμένα ότι τα παιδιά τείνουν να επιβεβαιώνουν με την συμπεριφορά τους τις αρνητικές ετικέτες που τους αποδίδονται. Σαν να λένε: «Αφού όλοι επιμένετε πως είμαι κακός, μάλλον θα έχετε δίκιο».
Τι γίνεται όμως με τους θετικούς χαρακτηρισμούς; Τι συμβαίνει με τις ετικέτες που δίνονται με καλές προθέσεις και έχουν στόχο να επαινέσουν και να επιβραβεύσουν το παιδί; Τι αντίκτυπο μπορεί να έχουν στον ψυχισμό του παιδιού χαρακτηρισμοί όπως «υπάκουη», «έξυπνος», «ταλαντούχα» ή το τόσο συνηθισμένο «Μα τι καλό παιδί που είσαι;». Ένα «καλό παιδί» συνήθως απολαμβάνει την αποδοχή των ενηλίκων και είναι αγαπητό από τους συμμαθητές του. Ωστόσο, πόσο εύκολα μπορεί να εκφράσει θυμό, απογοήτευση, ζήλια ή ανυπακοή; Πώς μπορεί να χωρέσουν στην ταμπέλα του «καλού παιδιού» όλα αυτά τα έντονα και τόσο ανθρώπινα συναισθήματα; Θα καταφέρει να τα εκφράσει ή θα αναγκαστεί να τα καταπιέσει;
Οι ταμπέλες έχουν τεράστια δύναμη. Συνήθως μας αποδίδονται στην παιδική μας ηλικία, προκειμένου να ερμηνεύσουν μία συγκεκριμένη συμπεριφορά, η οποία όμως αποπλαισιώνεται και παίρνει τη μορφή ενός σταθερού και μόνιμου χαρακτηριστικού που μας ακολουθεί για όλη μας τη ζωή. Ας προσπαθήσουμε να ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά των παιδιών πάντα στο πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτή εκδηλώνεται και ας τη δούμε ως μία ακόμα μορφή επικοινωνίας και έκφρασης. Την επόμενη φορά που θα θέλουμε να επιδοκιμάσουμε μία συμπεριφορά, ας δοκιμάσουμε, αντί για «Μα πόσο έξυπνη είσαι;», να πούμε: «Αυτό που έκανες ήθελε πολύ σκέψη και προσπάθεια, μπράβο!».
Ακολουθεί ένα απόσπασμα συζήτησης ανάμεσα στους οικογενειακούς θεραπευτές Gianfranco Cecchin και Peggy Penn:
CECCHIN: Πάντα με εντυπωσιάζει η δύναμη των ετικετών: “Είσαι συνεργάσιμος”, “Είσαι καλός”, “Είσαι κακός”. Είναι σαν να σου δίνουν ένα ρόλο σε ένα θεατρικό έργο και να μην μπορείς ποτέ να βγεις από αυτόν. Αν πεις: “Τα πάω καλά με τον γιο μου, διασκεδάζουμε μαζί”, αυτή είναι μια σχεσιακή δήλωση. Αλλά αν πεις: “Η κόρη μου είναι έξυπνη”, χρησιμοποιείς λέξεις για να σκοτώσεις τη σχέση. Για να ξεκολλήσει ένα τέτοιου είδους σύστημα, πρέπει να εισάγεις μια διαδικασία που βοηθάει τους ανθρώπους να απομακρυνθούν από τις ετικέτες — όχι μόνο τις αρνητικές, αλλά και τις θετικές.
PENN: Είναι αλήθεια ότι μια ετικέτα που αποδίδεται κατά τις πρώιμες εκδηλώσεις της ζωής ενός παιδιού —όπου κάποιος λέει: “Αυτό το παιδί είναι ξύπνιο” ή “Αυτό το παιδί είναι κουτό”— ενισχύεται με το πέρασμα του χρόνου. Η ετικέτα γίνεται το πλαίσιο αναφοράς για την κατανόηση όλων των συμπεριφορών του παιδιού.
CECCHIN: Εάν π.χ. ένα παιδί που έχει την ετικέτα “ανόητο” κάνει κάτι έξυπνο, λέμε ότι το μάντεψε ή ότι ήταν στην τύχη. Άρα δεν υπάρχει περίπτωση να είναι έξυπνο. Εάν θεωρείται έξυπνο και κάνει κάτι ανόητο, τότε προσπαθούσε να μην δείξει την εξυπνάδα του, γιατί είναι πολύ ντροπαλό ή κάτι τέτοιο. Το παιδί δεν μπορεί να ξεφύγει.
( Boscolo, Cecchin, Hoffman, Penn, Η συστημική οικογενειακή θεραπεία του Μιλάνου, Συζητήσεις για την θεωρία και την πρακτική)
Διαδρομή 
Σχολιάστε