Η καθημερινότητα ενός φροντιστή παιδιού με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) είναι γεμάτη από προκλήσεις, συναισθηματικά φορτισμένες στιγμές, αλλά και μία βαθιά αίσθηση καθήκοντος και αγάπης. Ωστόσο, αυτή η πορεία συχνά συνοδεύεται από εξάντληση, αυξημένα επίπεδα άγχους, οικονομικές δυσκολίες και κοινωνική απομόνωση. Παρά τις δυσκολίες αυτές, το σύστημα ψυχολογικής υποστήριξης εξακολουθεί να εστιάζει κυρίως στο παιδί, παραμελώντας τον ίδιο τον φροντιστή, που καλείται να «κρατήσει» την οικογένεια, συχνά χωρίς να του προσφέρεται αντίστοιχη φροντίδα.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι μεταμοντέρνες θεραπευτικές προσεγγίσεις –όπως η Αφηγηματική Θεραπεία, η Συνεργατική-Διαλογική Θεραπεία και η Θεραπεία Εστιασμένη στη Λύση (Solution-Focused Therapy – SFT)– αναδεικνύονται ως ιδιαίτερα υποσχόμενες μορφές παρέμβασης για την υποστήριξη αυτών των φροντιστριών.
Οι προσεγγίσεις αυτές δεν βλέπουν τον φροντιστή ως «φορέα προβλήματος» ή «παραλήπτη οδηγιών», αλλά ως ενεργό και ικανό υποκείμενο. Εστιάζουν όχι στο τι δεν πάει καλά, αλλά στο τι ήδη λειτουργεί, ποιοι πόροι υπάρχουν και πώς μπορούν να ενισχυθούν. Στο επίκεντρο τίθενται η σχέση, η γλώσσα, η αφήγηση, ο διάλογος και η σημασία της μοναδικής εμπειρίας του κάθε ατόμου.
Η Θεραπεία Εστιασμένη στη Λύση, ειδικότερα, λειτουργεί με βάση την πεποίθηση ότι μικρές αλλαγές μπορούν να οδηγήσουν σε θετικές εξελίξεις. Αντί να εξαντλείται σε αναλύσεις των προβλημάτων, ενθαρρύνει τον φροντιστή να ανακαλύψει τι έχει ήδη καταφέρει, ποιες στρατηγικές έχει αναπτύξει και ποιο είναι το επιθυμητό του μέλλον. Έτσι, η θεραπευτική διαδικασία γίνεται ένα πλαίσιο αισιοδοξίας και ελπίδας.
Παράλληλα, η Αφηγηματική Θεραπεία βοηθά τις φροντίστριες να αναγνωρίσουν τις ιστορίες που λένε για τον εαυτό τους –συχνά γεμάτες ενοχές, κόπωση και αίσθημα ανεπάρκειας– και να χτίσουν εναλλακτικές αφηγήσεις που βασίζονται στις αξίες, τις ικανότητες και τις νίκες τους. Το πρόβλημα εξωτερικεύεται και παύει να αποτελεί μέρος της ταυτότητάς τους, δίνοντάς τους χώρο για ενσυναίσθηση προς τον εαυτό και αναδιαπραγμάτευση της εμπειρίας τους.
Η Συνεργατική-Διαλογική Θεραπεία, από την άλλη, βλέπει τη θεραπεία ως έναν ζωντανό, εξελισσόμενο διάλογο. Ο θεραπευτής δεν παρουσιάζει λύσεις, αλλά προσεγγίζει τον φροντιστή από τη θέση του «δεν γνωρίζω», δημιουργώντας μαζί του νέες προοπτικές μέσα από αυθεντικό, ισότιμο διάλογο. Αυτή η προσέγγιση αποκαθιστά τη φωνή του φροντιστή –μια φωνή που συχνά καταπνίγεται από θεσμικές απαιτήσεις, κοινωνικά στερεότυπα ή και προσωπικές τύψεις.
Επιπλέον, οι μεταμοντέρνες θεραπευτικές προσεγγίσεις εναρμονίζονται με τις σύγχρονες, κοινωνικά ευαίσθητες αντιλήψεις γύρω από την αναπηρία και τη νευροδιαφορετικότητα. Δεν αντιμετωπίζουν τη ΔΑΦ ως «ελάττωμα» ή «παθολογία» που πρέπει να διορθωθεί, αλλά ως μια διαφορετική μορφή ύπαρξης, με τις δικές της δυνατότητες και δυναμικές. Κατά συνέπεια, η φροντίστρια δεν είναι πια μόνο υπεύθυνη για την «αποκατάσταση» του παιδιού, αλλά συμμέτοχος σε μια διαδικασία κατανόησης, σχέσης και ενδυνάμωσης.
Η στήριξη των φροντιστών με βάση αυτές τις θεραπευτικές προσεγγίσεις δεν προσφέρει απλώς ανακούφιση· προσφέρει αξιοπρέπεια, αναγνώριση και αλλαγή. Αναγνωρίζει ότι πίσω από την ένταση, την κούραση και τις ενοχές, υπάρχουν άνθρωποι με εσωτερικές δυνάμεις, ανάγκες και όνειρα. Και ότι αξίζουν να ακουστούν.
Πηγές
Boyd, B. A. (2002). Examining the Relationship Between Stress and Lack of Social Support in Mothers of Children with Autism, Focus on autism and other developmental disabilities, 17(4).
Brockman, M., Hussain, K., Sanchez, B., & Turns, B. (2015): Managing Child Behavior Problems in Children With Autism Spectrum Disorders: Utilizing Structural and Solution Focused Therapy With Primary Caregivers, The American Journal of Family Therapy.
Dabrowska, A. & Pisula, E. (2010). Parenting stress and coping styles in mothers and fathers of pre-school children with autism and Down syndrome. Journal of Intellectual Disability Research, 54(3)
Da Paz, N. S., & Wallander, J. L. (2017). Interventions that target improvements in mental health for parents of children with autism spectrum disorders: A narrative review, Clinical psychology review, 51, 1 – 14.
Falk, N. H., Norris, K., & Quinn, M. G. (2014). The factors predicting stress, anxiety and depression in the parents of children with autism. Journal of autism and developmental disorders, 44, 3185-3203.
McGee, M. (2012). Neurodiversity. Contexts, 11(3), 12-13.
Smock Jordan, S., & Turns, B. (2016). Utilizing solution-focused brief therapy with families living with autism spectrum disorder. Journal of Family Psychotherapy, 27(3), 155-170.
Tarakeshwar, N., & Pargament, K. I. (2001). Religious coping in families of children with autism, Focus on autism and other developmental disabilities, 16(4), 247 – 260.
Turns, B., Eddy, B. P., & Jordan, S. S. (2016). Working with siblings of children with autism: A solution‐focused approach. Australian and New Zealand Journal of Family Therapy, 37(4), 558-571.
Διαδρομή 
Σχολιάστε