Όταν ξεκίνησα να εργάζομαι ως βρεφονηπιοκόμος το μακρινό 2006, συναντούσα συχνά στους παιδικούς σταθμούς μια πρακτική που εφαρμόζονταν από πολλές συναδέλφους αλλά και τραπεζοκόμους, η οποία –χωρίς υπερβολή– θα μπορούσε να περιγραφεί ως «υποχρεωτική σίτιση». Δασκάλες ανάγκαζαν τα παιδιά να φάνε το φαγητό που σέρβιρε το σχολείο, είτε τους άρεσε είτε όχι, φτάνοντάς τα ακόμα και στο σημείο να κάνουν εμετό. Αυτές –και άλλες παρόμοιες– πρακτικές ήταν ο βασικός λόγος που στράφηκα σε εναλλακτικές παιδαγωγικές προσεγγίσεις, όπως η Μοντεσσοριανή, γιατί δεν άντεχα να εργάζομαι σε τόσο κακοποιητικά περιβάλλοντα και να νιώθω κι εγώ συνένοχη. Πλέον, με χαρά βλέπω πολλές νέες συναδέλφους να απορρίπτουν και να καταγγέλλουν με τη σειρά τους αυτές τις μεθόδους ως κακοποιητικές και τουλάχιστον αντιπαιδαγωγικές.
Παρ’ όλα αυτά, με λύπη συναντώ ακόμη και σήμερα επαγγελματίες που τις εφαρμόζουν με το επιχείρημα ότι αυτή είναι η οδηγία που έχουν από τους γονείς. Με αφορμή λοιπόν μια πρόσφατη παρόμοια συζήτηση, θα ήθελα να υπενθυμίσω μερικές καλές παιδαγωγικές πρακτικές που μπορούμε να εφαρμόσουμε στο σχολείο και το σπίτι, ώστε να ενθαρρύνουμε τις υγιείς διατροφικές συνήθειες των παιδιών.
Σπίτι
Όπως πολλοί γνωρίζουμε, ο καλύτερος τρόπος να ασκήσουμε βαθιά και μακροχρόνια θετική επιρροή στις διατροφικές συνήθειες των παιδιών μας είναι να εξετάσουμε πρώτα τις δικές μας. Είμαστε το παράδειγμα που τα παιδιά αφομοιώνουν σε όλα τα επίπεδα, και η δική μας σχέση με το φαγητό θα έχει καθοριστική επίδραση στη μελλοντική δική τους.
Ας φροντίσουμε να έχουμε στο σπίτι μια ποικιλία από υγιεινές και θρεπτικές τροφές και ας αφήσουμε τα μικρά παιδιά να φάνε όταν και όσο θέλουν.
Την ώρα του οικογενειακού γεύματος, ας επιτρέψουμε στα παιδιά να σερβίρουν μόνα τους το φαγητό στο πιάτο τους, ώστε να έχουν τον έλεγχο της ποσότητας που επιθυμούν. Ακόμα κι αν μας φαίνεται αρχικά λίγο, όσο επιτρέπουμε στο παιδί να ακούει το δικό του αίσθημα πείνας και κορεσμού, τόσο πιο γρήγορα θα αυτορυθμιστεί.
Ας αποφεύγουμε αντιπερισπασμούς όπως βίντεο ή βιβλία την ώρα του φαγητού. Είναι σημαντικό το παιδί να έχει στραμμένη την προσοχή του στο φαγητό, στη μάσηση και στην κατάποση – διαφορετικά μπορεί να είναι έως και επικίνδυνο.
Από τη στιγμή που εισάγουμε το παιδί στη στερεή τροφή, το εισάγουμε και στη χρήση του κουταλιού, και αργότερα του πιρουνιού. Το βοηθάμε όσο χρειάζεται, αλλά το αφήνουμε να δοκιμάσει να φέρει μόνο του την τροφή στο στόμα. Στην αρχή μπορεί να τα κάνει χάλια, αλλά πολύ σύντομα θα συντονίσει τις κινήσεις του και θα τα καταφέρει.
Δεν ταΐζουμε τα παιδιά. Βλέπω πολύ συχνά γονείς να ταΐζουν παιδιά που είναι απόλυτα ικανά να φάνε μόνα τους, μόνο και μόνο για να ελέγχουν την ποσότητα που θεωρούν πως «πρέπει» να φάνε.
Αποφεύγουμε τις έντονες γεύσεις και τα βαριά φαγητά με σάλτσες. Τα μικρά παιδιά προτιμούν απλές, καθαρές και ήπιες γεύσεις.
Δεν χρησιμοποιούμε το φαγητό ως τιμωρία ή επιβράβευση, γιατί μια τέτοια σύνδεση μπορεί να οδηγήσει σε διατροφικές διαταραχές στο μέλλον.
Ο καλύτερος τρόπος να ενθαρρύνουμε το παιδί να δοκιμάσει καινούργιες γεύσεις είναι να το εντάξουμε στο μαγείρεμα και την προετοιμασία του φαγητού.
Σχολείο / Παιδικός σταθμός
Υπάρχουν πολλοί ευχάριστοι και αποτελεσματικοί τρόποι να ενθαρρύνουμε τα παιδιά να αποκτήσουν καλές διατροφικές συνήθειες. Κάποιοι από αυτούς είναι:
- Δημιουργία λαχανόκηπου στο σχολείο – δεν χρειάζεται να έχουμε φάρμα· λίγες ζαρντινιέρες αρκούν.
- Ανάγνωση βιβλίων, ιστοριών και παιχνίδια με θέμα τα φρούτα και τα λαχανικά.
- Συμμετοχή των παιδιών στην προετοιμασία του φαγητού μέσω κατάλληλα οργανωμένων δραστηριοτήτων.
Ακόμα κι αν δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα από τα παραπάνω, αυτό που σίγουρα δεν πρέπει να κάνουμε είναι να πιέζουμε τα παιδιά να φάνε. Προσπαθούμε η ώρα του φαγητού να είναι μία ώρα ηρεμίας για όλους και όλες. Αφήνουμε τα παιδιά να φάνε μόνα τους, αν και όσο από το φαγητό που τους σερβίρεται επιθυμούν.
Αν έχουμε παιδιά που χρειάζονται τάισμα, είτε λόγω κινητικών προβλημάτων είτε λόγω ηλικίας, το κάνουμε με τον μέγιστο σεβασμό και αφήνουμε και πάλι τον έλεγχο της ποσότητας στο παιδί. Π.χ., πλησιάζουμε το κουτάλι και αφήνουμε το παιδί να ανοίξει μόνο του το στόμα για να δεχτεί την τροφή. Του δίνουμε να κρατά παράλληλα ένα κουταλάκι και το ενθαρρύνουμε να προσπαθήσει να φάει μόνο του. Πάντα περιμένουμε το παιδί να μασήσει και να καταπιεί καλά πριν πλησιάσουμε ξανά το κουτάλι. Ποτέ –μα ποτέ– δεν μπουκώνουμε ένα παιδί με φαγητό και δεν δημιουργούμε ένταση. Αν ένα παιδί είναι, για οποιονδήποτε λόγο, αναστατωμένο, περιμένουμε να ηρεμήσει εντελώς πριν καθίσει στο τραπέζι.
Τηρούμε αυστηρούς κανόνες κατά τη διάρκεια του γεύματος, όπως:
- Τρώμε μόνο στο τραπέζι.
- Δεν γελάμε με φαγητό στο στόμα.
- Τρώμε αργά και ήρεμα.
Δεν επιτρέπουμε σε ανθρώπους χωρίς παιδαγωγική κατάρτιση να εμπλέκονται στη διαδικασία του φαγητού στο σχολείο. Το φαγητό είναι από τις πιο σημαντικές παιδαγωγικές στιγμές. Όταν τα παιδιά τρώνε, είμαστε εκεί μαζί τους και τα προστατεύουμε από αντιπαιδαγωγικά σχόλια και παρεμβάσεις.
Αν ένας γονιός μας ζητήσει να φροντίσουμε ώστε το παιδί του να φάει όλο του το φαγητό, θέλει δεν θέλει, εξηγούμε ήρεμα τους λόγους για τους οποίους μια τέτοια πρακτική δεν επιτρέπεται, ενώ παράλληλα προσφέρουμε κατάλληλη συμβουλευτική ή παραπέμπουμε τον γονιό σε κάποιον ειδικό.
Διαδρομή 
Σχολιάστε